Nikos LoupakisΝέα ώθηση στην ηλεκτροκίνηση αναμένεται να δώσει το ελληνικό Κοινωνικό Σχέδιο για το Κλίμα, στο πλαίσιο του οποίου θα αξιοποιηθούν σημαντικοί πόροι για κοινωνικό leasing, ανανέωση επαγγελματικών στόλων και ταξί, καθώς και για αγορά ηλεκτρικών λεωφορείων και δημιουργία υποδομών φόρτισης. Κατ’ αυτόν τον τρόπο αναμένεται να δημιουργηθεί ένα πολυετές πλαίσιο ενίσχυσης της ζήτησης για οχήματα μηδενικών ρύπων.
Ένα νέο χρηματοδοτικό πλαίσιο για την ηλεκτροκίνηση δημιουργεί η έγκριση του ελληνικού Κοινωνικού Σχεδίου για το Κλίμα από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Το σχέδιο καλύπτει την περίοδο 2026–2032, έχει συνολικό προϋπολογισμό 4,77 δισ. ευρώ και περιλαμβάνει δράσεις 1,46 δισ. ευρώ για τις οδικές μεταφορές.
Από τον συνολικό προϋπολογισμό, 3,58 δισ. ευρώ θα προέλθουν από το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα της ΕΕ και 1,19 δισ. ευρώ θα καλυφθούν από εθνικούς πόρους.
Το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα έχει ως βασικό στόχο να περιορίσει τις οικονομικές επιπτώσεις που μπορεί να έχει στα ευάλωτα νοικοκυριά και στις πολύ μικρές επιχειρήσεις η επέκταση της ευρωπαϊκής τιμολόγησης των εκπομπών άνθρακα στις οδικές μεταφορές και στα κτίρια. Για τον λόγο αυτό, οι ενισχύσεις δεν απευθύνονται στο σύνολο της αγοράς, αλλά συνδέονται με συγκεκριμένα οικονομικά, κοινωνικά και γεωγραφικά κριτήρια.
Κεντρική θέση καταλαμβάνει το κοινωνικό leasing οχημάτων μηδενικών εκπομπών. Για τη δράση προβλέπονται 165,3 εκατ. ευρώ, με στόχο να αποκτήσουν πρόσβαση σε ηλεκτρικό αυτοκίνητο 15.000 νοικοκυριά που αντιμετωπίζουν «μεταφορική ευαλωτότητα», δηλαδή αυξημένες ανάγκες μετακίνησης και περιορισμένες εναλλακτικές λύσεις. Σύμφωνα με την ελληνική ανακοίνωση, η μίσθωση θα έχει διάρκεια τεσσάρων ετών και το μηνιαίο μίσθωμα δεν θα ξεπερνά τα 150 ευρώ. Τα διαθέσιμα μοντέλα θα προέρχονται από συγκεκριμένο κατάλογο, ενώ εξετάζεται και η δυνατότητα απόκτησης του οχήματος μετά τη λήξη της μίσθωσης.
Ιδιαίτερη σημασία για την αγορά εταιρικών και επαγγελματικών οχημάτων έχει η πρόβλεψη 373,7 εκατ. ευρώ για περίπου 15.550 ευάλωτες πολύ μικρές επιχειρήσεις. Η ευρωπαϊκή απόφαση αναφέρεται σε αγορά ή μίσθωση οχημάτων χαμηλών και μηδενικών εκπομπών, ενώ το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών προσδιορίζει ως επιλέξιμα ηλεκτρικά ΙΧ, van, μεσαία και βαρέα επαγγελματικά οχήματα. Η δράση θα συνοδεύεται από ενίσχυση για την εγκατάσταση ιδιωτικών φορτιστών στις εγκαταστάσεις των επιχειρήσεων και προγραμματίζεται να ενεργοποιηθεί το 2027.
Για τις πολύ μικρές επιχειρήσεις, η δυνατότητα μίσθωσης αντί της αγοράς μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική, καθώς περιορίζει την ανάγκη δέσμευσης αρχικού κεφαλαίου και διευκολύνει τον προγραμματισμό του λειτουργικού κόστους. Παράλληλα, η συνδυασμένη χρηματοδότηση οχήματος και φορτιστή αντιμετωπίζει συνολικά τη μετάβαση στην ηλεκτροκίνηση, αντί να περιορίζεται στην επιδότηση της τιμής αγοράς. Η τελική επίδραση στην αγορά θα εξαρτηθεί, πάντως, από τα ποσοστά ενίσχυσης και τους όρους επιλεξιμότητας.
Παράλληλα, 135 εκατ. ευρώ προορίζονται για την ανάπτυξη 4.400 δημόσια προσβάσιμων σημείων φόρτισης, κατά προτεραιότητα σε περιοχές όπου η ιδιωτική αγορά δεν αναπτύσσει επαρκώς σχετικές υποδομές. Το μέτρο μπορεί να περιορίσει ένα από τα βασικά εμπόδια στην υιοθέτηση ηλεκτρικών επαγγελματικών οχημάτων εκτός των μεγάλων αστικών κέντρων. Καθοριστικά στοιχεία δεν θα είναι μόνο ο αριθμός των φορτιστών, αλλά και η γεωγραφική κατανομή, η ισχύς και η διαθεσιμότητά τους.
Ξεχωριστό σκέλος αφορά τα ταξί. Προβλέπεται προϋπολογισμός 68 εκατ. ευρώ και επιδότηση 20.000 ευρώ για την αντικατάσταση συμβατικού ταξί με ηλεκτρικό. Για ηλεκτρικά ταξί προσβάσιμα σε άτομα με αναπηρία η ενίσχυση αυξάνεται στις 29.000 ευρώ. Η εφαρμογή θα αρχίσει από την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη και στη συνέχεια θα επεκταθεί στην υπόλοιπη χώρα.
Το σχέδιο προβλέπει επίσης 129 εκατ. ευρώ για την προμήθεια 211 ηλεκτρικών αστικών λεωφορείων, από τα οποία 101 θα διατεθούν στην Αθήνα και 110 στη Θεσσαλονίκη. Προτεραιότητα θα δοθεί σε γραμμές που εξυπηρετούν περιοχές με αυξημένες μεταφορικές ανάγκες.
Η έγκριση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δεν σημαίνει ότι τα προγράμματα έχουν ήδη ανοίξει. Απαιτούνται ελληνικές διοικητικές πράξεις και προσκλήσεις, στις οποίες θα καθοριστούν τα εισοδηματικά κριτήρια, τα επιλέξιμα οχήματα και οι ακριβείς όροι χρηματοδότησης. Η Ελλάδα θα μπορεί να ζητήσει την πρώτη ευρωπαϊκή πληρωμή το πρώτο τρίμηνο του 2027, αφού αρχίσει η εφαρμογή και επιτευχθούν τα πρώτα ορόσημα.
Το εύρος των προβλεπόμενων δράσεων δημιουργεί σημαντικές απαιτήσεις συντονισμού μεταξύ της δημόσιας διοίκησης, των χρηματοδοτικών φορέων, των εταιρειών leasing, των προμηθευτών οχημάτων και των παρόχων φόρτισης. Η ταχύτητα έκδοσης των προσκλήσεων και η απλότητα των διαδικασιών θα επηρεάσουν άμεσα τον βαθμό αξιοποίησης των διαθέσιμων πόρων.
Το νέο πλαίσιο δεν μεταβάλλει το τέλος ταξινόμησης ή τη φορολόγηση των εταιρικών αυτοκινήτων. Δημιουργεί, όμως, ένα πρόσθετο και πολυετές κανάλι ζήτησης για ηλεκτρικά ΙΧ και επαγγελματικά οχήματα, πέρα από το πρόγραμμα «Κινούμαι Ηλεκτρικά», στο οποίο οι εταιρείες leasing, οι εισαγωγείς και οι διαχειριστές υποδομών φόρτισης αναμένεται να διαδραματίσουν κεντρικό ρόλο.
Angelos Papapaschalis
